Onderzoek

Het Jeneverbesgilde en de Rijksuniversiteit Groningen zijn in het najaar van 2012 gestart met een onderzoek naar de verjonging van Jeneverbes en hun overlevingskans na kieming. Daartoe wordt in de natuurgebieden gekeken naar het aantal jonge jeneverbessen. Gelukkig komen op veel plaatsen behoorlijk wat jonge jeneverbessen voor. Deze jonge planten worden middels GPS vastgelegd op kaart, zodat de individuele planten een aantal jaren te volgen zijn. Door ze te volgen komen we er achter of er sterfte optreedt tijdens de jonge fase. Tot nu toe is daar onvoldoende zicht op.

Tijdens de vrijwilligersdag van 29 september 2012 is er al geoefend met de GPS, onder het motto; Met de GPS op de Bres. Uiteraard zijn er vele vrijwilligers betrokken bij dit onderzoek. Het onderzoek is dit jaar gestart in het Drouwenerzand.

Inmiddels is het onderzoek in vele natuurterreinen gaande. De komende tijd hopen wij u daarvan op de hoogte te houden. Duidelijk is inmiddels wel dat het aantal jonge jeneverbessen verre de aantallen van de Quick scan 2005 zullen overstijgen. Een bemoedigend beeld!

2014 – Mantingerzand (vrijwilligersdag)

De jaarlijkse vrijwilligersdag vond dit jaar plaats in het Mantingerzand. Na een inleiding van Marijke Drees en Bernhard de Vries werd onder leiding van Ronald Popken een bezoek gebracht aan het Mantingerzand.  Dit gebied is nog steeds één van de parels in Drenthe als het gaat om jeneverbessen. De oudere struwelen staan er overwegend vitaal bij, maar verjonging komt nog maar zeer beperkt op gang. Bernhard de Vries heeft hier al onderzoek lopen vanaf 1967, speciaal gericht op de paddenstoelen en mossen in combinatie met jeneverbes. Ronald Popken heeft ons het nodige verteld over de meest recente onderzoeken. Het werd een boeiende middag waarbij weer veel informatie is uitgewisseld.

2014 - Mantingerzand (vrijwilligers) 12014 - Mantingerzand (vrijwilligers)

2014 – Mantingerveld

Op 9 april 2014 hebben Silvia van Straten en Albert Kerssies de jonge jeneverbessen in het Mantingerveld opnieuw bezocht. Opmerkelijk is dat er na deze winter geen vraatschade te constateren is. Dat was na zo'n zachte winter waarschijnlijk ook wel te verwachten. 

De jonge exemplaren staan er overwegend vitaal bij, maar een enkele ziet echter weinig vitaal uit. Het bijzondere is dat je elke keer nog wel weer een 'nieuwe jonge' ontdekt.

Inmiddels gaat het om 18 jonge jeneverbessen, nog niet veel maar toch! Er is een goed begin. Sommige jonkies hebben evenwel ook al bessen, daarom is het soms een vraag hoe oud deze jonkies zijn. Als de struiken hoger zijn dan één meter worden ze niet meer opgenomen in de boekhouding. Dan ontgroeien ze het jonge stadium.

 2014 - Mantingerveld 22014 - Mantingerveld 12014 - Mantingerveld

2013 – Drouwenerzand

Om elkaar te inspireren en op de hoogte te brengen van de laatste stand van zaken met betrekking tot het verjongingsonderzoek werd deze dag georganiseerd. Een rondgang langs de aanwezigen leerde dat in bijna alle onderzochte gebieden verjonging van jeneverbes voor komt. Wel zijn de aantallen zeer wisselend, van enkele exemplaren tot ruim driehonderd jonge struiken. De vitaliteit is overwegend goed, maar soms sterven ook enkele exemplaren om onverklaarbare redenen. 

Na de lezing werd er een bezoek gebracht aan het Drouwenerzand onder leiding van Bertil Zoer van Het Drentse Landschap. In het Drouwenerzand komen opmerkelijk veel jonge jeneverbessen (honderden) voor, wel sterk afgevreten door de schapen. Het zijn nu veel platte struiken die er overigens vitaal bij staan. Ze groeien tot nu toe meer in de breedte dan in de hoogte. Deze middag was een geslaagde middag mede dank zij het bezoek aan het Drouwenerzand.

2013 - Drouwenerzand2013 - Drouwenerzand 1

2012 – Boswachterij Dwingeloo

Vak 33 van de boswachterij Dwingeloo werd in november 2012 onderzocht door Henk Barendse, vrijwilliger bij Staatsbosbeheer, op aanwezige jonge jeneverbesstruiken. Hiertoe werd met behulp van piketten het gebied in stroken van ongeveer vijftien bij twintig meter in noord-zuid richting afgezocht.  Er werden 66 jonge struiken aangetroffen, in grootte variërend van 50 tot 350 centimeter hoogte.

Van de aangetroffen 66 jonge jeneverbesstruiken werden de gegevens vastgelegd overeenkomstig het model van de universiteit Groningen. Elke struik werd voorzien van een uniek nummer. De struiken werden gefotografeerd in noordelijke richting, de GPS-coördinaten vastgelegd in Amersfoort-coördinaten. De foto’s werden genummerd overeenkomstig de tags.  

Vak 33 is 6,7 hectare groot en aangeplant in 1969 met voornamelijk Fijnspar, aangevuld met Douglasspar en Sitkaspar. Ongeveer vijftien à twintig jaar geleden is het vak weer gekapt om de heide te vergroten. Dit gebeurde gefaseerd en met de hand (motorzagen). De bodem kan destijds wel wat omgewoeld zijn doordat machinaal de overblijvende takken op hopen werden geschoven. Er stonden toen absoluut geen jeneverbesstruiken! 

Ervaringen

Als er al sprake is van vraatschade dan is die schade zeer beperkt. Vraatschade leidt in dit gebied niet tot dood of zichtbare achteruitgang van de jeneverbes. Wel is er sprake van veegschade. De jeneverbes reageert sterk op vegen door schapen en reeën, waardoor de tak vaak afsterft.

In het vak werden geen dode jeneverbesstruiken aangetroffen. De meeste jeneverbessen lijken meer dan tien jaar oud. Alleen 1244 en 1245 zijn nog behoorlijk jong. Heel jonge zaailingen van enkele centimeters zijn niet aangetroffen. (December 2012, H. Barendsen)

2012 - Boswachterij Dwingeloo12012 - Boswachterij Dwingeloo 2

2012 – Drouwenerzand

Goed nieuws! Er zijn al 285 zaailingen aangetroffen op het Drouwenerzand. Het Drouwenerzand, een natuurgebied van Het Drentse Landschap, is één van de terreinen die meedoet aan het jonge plantenonderzoek. Hoewel de kartering van de zaailingen nog niet helemaal voltooid is zijn er nu(november 2012) al 285 zaailingen op de kaart gezet. Met de verjonging in het Drouwenerzand lijkt het dus wel goed te zitten. Het is de bedoeling dat alle zaailingen de komende jaren gevolgd worden om meer te weten te komen over effecten van vraatschade en allerlei omgevingsfactoren op de overlevingskansen van jonge jeneverbessen. Deze basisinventarisatie maakt dat nu mogelijk. (November 2012, Bertil Zoer).

2012 - Drouwenerzand